فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠١ - كلام مرحوم مصنف

قوله: مفاهيمها لا تنفكّ عنها: ضمير در « مفاهيمها » به طبايع و در « عنها »

به انواع عود مى‌كند.

شرح عربى: اقول: الملاك كلّ الملاك فيما ذكره قدّس سرّه اعتباريّه الماهيّات المعبّر

الجوهر او مفهوم الكمّ و غيرهما لا حقائقها.

و كذا فى انواعها و الوجود و ان لم يكن جوهرا و لا عرضا لكنّه ما به ظهور

الماهيّات و آثارها.

ترجمه: مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

مناط و ملاك در انچه صدر المتألّهين ذكر نمود اعتبارى بودن ماهيّات‌

است كه از آنها به كلّيّات طبعيّه تعبير مى‌نمايند و اينها با قطع نظر از وجود

صرفا مفهوم جوهر يا مفهوم كمّ و يا غير ايندو بوده نه حقائق اين مقولات.

و همچنين است كلام در انواع آنها، و وجود اگرچه جوهر و عرض‌

نيست ولى در عين حال بواسطه‌اش ماهيّات و آثارآنها ظاهر و بارز مى‌گردد.

شرح فارسى:

توضيح‌

كلام مرحوم مصنّف‌

مرحوم مصنّف در تقرير مذهب صاحب اسفار مى‌گويد:

مناط و ملاك جواب ايشان اينستكه:

كلّيّات طبيعيّه كه همان ماهيّات باشند چون اعتبارى و انتزاعى هستند

لذا با قطع نظر از وجودشان غير از مفهوم چيزى ديگرى نيستند فلذا ماهيّت جوهر يا

كمّ غير يا ايندو بدون ملاحظه وجود تنها مفهوم جوهر يا كمّ مى‌باشد نه حقيقت‌

ايندو و بديهى است كه مفاهيم آثار حقائق را ندارند تا باين اعتبار در تحت‌

مقوله‌اى از مقولات واقع شوند.